پروتز دست برای آن دسته از افرادی که به دلایل مختلف از جمله دیابت، عفونت، سرطان، حادثه و… بخشی از دست خود را از دست میدهند یک راهکار اساسی است. با توجه به پیشرفتهای مختلفی که در حوزه فناوری ایجاد شده است، از دست دادن دست دیگر به معنای پایان یافتن زندگی نیست. بلکه میشود با پروتز دست توانایی از دست رفته دست را دوباره بازگرداند و اعتماد به نفس افراد را تقویت کرد. البته این راهکار زمانی کاربردی است که عضو باقیمانده در بدن، ترمیم شده یا حجم باقیمانده از آن پایدار شده باشد. پروتزهای دست مصنوعی در انواع مختلف به صورت ساده و پیشرفته با ویژگیها و کاربردهای متفاوت به تولید میرسند که در ادامه به آنها اشاره خواهیم کرد.
پروتز دست مصنوعی چیست؟
پروتز دست مصنوعی در اندام فوقانی بدن مورد استفاده قرار میگیرد و جایگزینی برای بخشهای از دست رفته دست یعنی انگشتها، مچ دست و… محسوب میشود. این محصول در انواع مختلف به صورت الکتریکی، پروتزی یا پلاستیکی به تولید میرسد. نمونههای پروتزی و پلاستیکی دست مصنوعی اغلب جنبه زیبایی داشته و کارایی و عملکرد خاصی ندارند. اما نمونههای پیشرفته آن قابلیت انجام حرکات طبیعی دست را دارند. در این مدل پروتزها سنسورهای حسی قطعات الکترونیکی و یک سری نرمافزارها به کار میرود که امکان جابجایی، لمس اجسام و به طور کلی فعالیتهای طبیعی یک دست را فراهم میسازند.
انواع عملکردی پروتز دست
افرادی که به قطع اندام فوقانی یا تفاوتهای مادرزادی در اندام فوقانی مبتلا هستند برای انتخاب پروتز چندین گزینه دارند. این افراد باید با کمک پزشک خود مناسبترین گزینه را برای پروتز دست انتخاب کنند. برای انتخاب صحیح باید عوامل مختلفی را در نظر گرفت که از جمله آنها میتوانیم به هدف استفاده از پروتز، سبک زندگی و سطح قطع عضو اشاره کنیم. در ادامه لیستی از انواع عملکردی پروتز دست ارائه شده است.
پروتز غیر متحرک
پروتز غیر متحرک دست شبیه به بازو، دست یا انگشتان طبیعی انسان است. این پروتز وزن کمی دارد و برای انجام برخی از کارهای روزمره کمک حال افراد است. به طور مثال اگر قصد دارید یک شیء را از زمین بلند کنید و به کمک هر دو دست نیاز دارید، میتوانید از این دست پروتز کمک بگیرید. پروتز دست غیر فعال با یک دستکش سیلیکونی با کیفیت به رنگ طبیعی دست پوشانده شده و تا حدی میتواند نیازهای شما را برآورده کند.
پروتز برقی
در ساختار پروتز مچ دست برقی به منظور تسهیل حرکت و تامین نیرو، از یک سری موتورها و باتریها استفاده میشود. اجزای الکتریکی به کار رفته در این دستگاه با توجه به سطح از دست دادن اندام متفاوت است. در این پروتز از حسگرهایی استفاده میشود که حرکات ماهیچهای در قسمت بالایی بدن یا اندام باقیمانده را تشخیص میدهند و پس از تشخیص، حسگرها به موتور سیگنال میدهند تا حرکات مورد نظر را مطابق با حرکات ماهیچه انجام دهند. این پروتز همراه با یک دستکش زیبایی ارائه میشود.
پروتز هیبریدی
پروتز دست هیبریدی از یک پروتز مکانیکی و یک پروتز الکتریکی تشکیل شده است. این دستگاه در شرایط خاص، نتیجه عملکردی بهتری را ارائه میدهد. از این پروتز برای افرادی که از سطوح بالا مثلاً از مفصل شانه قطع عضو شدهاند استفاده میکنند.
پروتز مخصوص فعالیت
برخی از پروتزها برای یک سری عملکردهای خاص طراحی میشوند و در حالت عادی نمیتوان از آنها استفاده کرد. پروتزهای مخصوص سرگرمی، پروتزهای ورزشی و پروتزهای مخصوص کار جزو این دسته از پروتزها به شمار میروند.
انواع و اجزاء پروتز دست مصنوعی
همانطور که پیشتر اشاره کردیم پروتز دست انواع مختلفی دارد و هر نوع آن از اجزای گوناگونی تشکیل شده است. در ادامه با انواع پروتز دست و اجزای تشکیل دهنده آنها آشنا میشویم.
پروتز مچ دست
از اجزای تشکیل دهنده پروتز مچ دست میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
• آستر سیلیکونی یا شفت سیلیکونی
• دستکش ساخته شده از سیلیکون یا پیویسی
• قابهای ریزین ریختهگری
• قسمت مناسب دست یا دست مصنوعی
پروتز انگشت
از اجزای تشکیل دهنده پروتز انگشت دست میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
• شفت سیلیکونی
• لوازم آرایشی خارجی
• ناخن اکریلیک
• سیمها و اتصالات احتمالی برای قرار دادن ارقام
زیرسازی انگشت ناحیه زیر لایه آرایشی
پروتز ساعد
اجزای تشکیل دهنده پروتز ساعد به شرح زیر است.
• شفت سیلیکونی یا آستر سیلیکونی
• مچ دست
• قسمت مناسب دست
• شفت قاب رزین ریختهگری
• دستکش
• لوازم آرایشی فوم نرم ساعد
پروتز دستکشی
اجزای تشکیل دهنده پروتز دستکشی به شرح زیر است:
• شفت سیلیکونی
• لایه بیرونی آرایشی
• ناخن اکریلیک
• زیرسازی دست که از فوم سیلیکونی، سیم یا اتصالات تشکیل شده است.
• میوالکتریک که شامل محور سیلیکونی، قابل رزین ریختهگری، قطعات اتصال انگشت و دستکش سیلیکونی میشود.
پروتز شانه
از اجزای تشکیل دهنده این نوع پروتز میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
• شفت سیلیکونی آستر سیلیکونی
• مچ دست
• قسمت مناسب دست
• دستکش
• شفت قاب رزین ریختهگری
• لوازم آرایشی فوم نرم یا پوسته سخت ساعد
• مفصل آرنج
• مفصل شانه
نحوه سفارش و ساخت پروتز مصنوعی دست
برای سفارش پروتز دست میتوانید به متخصص ارتوزیست و پروتزیست و کلینیک ارتوپدی فنی مراجعه کرده و مراحل لازم را طی میکنید. مراحل ساخت پروتز دست مصنوعی به شرح زیر است:
• قالب گیری: در ابتدا با توجه به نیاز خود و مشورت با پزشک، پروتز مناسب را انتخاب میکنید. سپس پزشک از انگشت دست یا اندام باقیمانده شما یک قالب میگیرد که برای ساخت پروتز از آن استفاده کند.
• قرارگیری پروتز موقت: در این مرحله پروتز آزمایشی را امتحان میکنید. این مرحله علاوه بر آزمایش اجزای مختلف پروتز، کمک میکند تا وضوح بیشتری در مورد نیازهای شخصی خود پیدا کنید و در صورت نیاز و امکان، تغییراتی را در پروتز انجام دهید. به این ترتیب پروتز با سبک زندگی و نیازهای شما کاملا مطابقت پیدا میکند.
• پروتز نهایی: در آخرین مرحله از مراحل ساخت پروتز دست، تغییرات مد نظر روی پروتز اعمال شده و در نهایت پروتز به بیمار تحویل داده میشود.
• آموزش پروتز: حتی اگر از بهترین پروتزها استفاده کنید تا زمانی که نحوه استفاده از پروتز را ندانید، هیچ سودی برای شما ندارد. به همین علت تکنسینها و فیزیوتراپهای ارتوپدی پس از ساخت و اعمال پروتز، آموزشهایی را به افراد میدهند تا بتوانند بهتر از این عضو جدید استفاده کنند. نحوه در دست گرفتن مداد، چاقو، چنگال و… از جمله مواردی هستند که در این آموزشها به کاربران ارائه میشوند.