چرخش مچ پا به خارج در کودکان یا به اصطلاح علمیتر “supination of the foot”، وضعیتی است که در آن پای کودک به جای اینکه صاف و روبه جلو باشد، کمی یا حتی به طور واضحی به سمت بیرون متمایل است.
ممکن است در نگاه اول این چرخش مچ پا در کودکان طبیعی به نظر برسد و فکر کنید با بزرگ شدن کودک، خودبهخود اصلاح میشود. اما در برخی موارد، اگر به موقع درمان نشود، روی نحوه راه رفتن، تعادل و حتی رشد عضلانی کودک تاثیر منفی میگذارد. در این مقاله، به طور کامل در مورد این مشکل، دلایل آن، راههای درمان صحبت میکنیم.
منظور از چرخش مچ پا به خارج در کودکان چیست؟
اگر هنگام راه رفتن کودک، پاهایش به جای اینکه صاف و رو به جلو باشند، به طرف بیرون بچرخند، به این حالت میگوییم: «چرخش مچ پا به خارج در کودکان» یا اصطلاحاً “Out-toeing”. این چرخش معمولاً از ناحیهی لگن، ران یا مچ پا ایجاد میشود.
در بعضی کودکان این حالت خفیف است و خودش با رشد بدن اصلاح میشود، اما در برخی دیگر ادامهدار میشود و نیاز به درمان دارد.
علل چرخش مچ پا به خارج در کودکان
معمولا این حالت تا سن ۲ تا ۳ سالگی طبیعی است. چون استخوانها و مفاصل هنوز در حال شکلگیری هستند. اما اگر بعد از این سن همچنان ادامه پیدا کند، یا همراه با درد باشد، باید به فکر درمان آن باشید. در ادامه برخی از رایجترین دلایل چرخش مچ پا به خارج در کودکان را بررسی میکنیم:
علل ژنتیکی و خانوادگی
در بسیاری از موارد، چرخش مچ پا به خارج در کودکان، زمینه ارثی دارد. اگر یکی از والدین یا اعضای خانواده در کودکی دچار این مشکل بودهاند، احتمال بروز آن در فرزند نیز بیشتر میشود.
نحوه قرارگیری جنین در رحم
گاهی وضعیت جنین در دوران بارداری بهگونهای است که پاهایش در حالت چرخیده قرار میگیرند. این حالت معمولا در نوزادان نارس یا کودکانی که فضای کمی در رحم مادر داشتهاند بیشتر دیده میشود.
ناهنجاریهای اسکلتی یا عضلانی
ضعف در عضلات پا، یا مشکلاتی در مفاصل ران، زانو یا مچ پا منجر به چرخش غیرطبیعی پا به سمت بیرون میشود. گاهی اوقات استخوان ران یا درشتنی نیز بهصورت غیرعادی رشد میکنند که این موضوع نیز در ایجاد این عارضه مؤثر است.
عادات حرکتی نادرست کودک
نحوه نشستن، خوابیدن یا ایستادن نادرست نیز میتواند به مرور زمان موجب چرخش مچ پا به خارج در کودکان شود. بهویژه نشستن در حالت “W” که باعث اختلالات حرکتی در پاها میشود.
علائم و نشانههای چرخش مچ پا به خارج در کودکان
برخی از رایجترین علائم و نشانه های این عارضه در کودکان به شرح زیر است:
- هنگام راه رفتن، نوک پای کودک به جای اینکه رو به جلو باشد، به سمت بیرون منحرف است.
- چرخش مچ پا ممکن است باعث شود کودک در راه رفتن تلو تلو بخورد، زیاد زمین بخورد یا هنگام دویدن، پایش را بکشد.
- اگر میزان چرخش مچ پا به خارج در کودکان شدید باشد و اصلاح نشود، به نواحی بالاتر پا مانند زانو یا حتی لگن فشار وارد میکند و دردهای مزمن ایجاد میکند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
همانطور که گفتیم، در بعضی کودکان این چرخش طبیعی و موقت است. اما در مواردی، نیاز هست حتماً بررسی شود:
- اگر بعد از ۳ سالگی هنوز هم چرخش شدید به خارج وجود دارد.
- اگر کودک هنگام راه رفتن درد دارد یا زود خسته میشود.
- اگر تفاوت زیادی بین دو پا هست (مثلاً یکی صاف و یکی کال سمت خارج).
- اگر کودکتاغن زیاد زمین میخورد.
- اگر میکنید فرم راه رفتن بچه غیرطبیعی است.
تشخیص چرخش مچ پا به خارج در کودکان توسط پزشک
پزشک با مشاهده نحوه ایستادن و راه رفتن کودک، همچنین بررسی دامنه حرکت مفاصل و قدرت عضلات میتواند میزان انحراف و علت آن را تا حد زیادی تشخیص دهد.
پزشک، ابتدا با نگاه کردن به حالت ایستادن، نشستن، راه رفتن و حتی دویدن کودک، تا حد زیادی چرخش پا به خارج را تشخیص میدهد. پس از تشخیص اولیه برای اطمینان و تعیین شدت آن، از روشهای زیر استفاده میکند:
- تصویر برداری (اشعه ایکس، MRI)
- آزمایشهای حرکتی و سنجش تعادل
آیا چرخش مچ پا به بیرون در کودکان خودبهخود برطرف میشود؟
این سؤال خیلی از والدین است و جواب آن بستگی به شدت و دلیل چرخش دارد. مثلا در موارد خفیف، بدن کودک هنوز در حال رشد و شکلگیری است، و در بیشتر مواقع، با رشد عضلات و استخوانها، این مشکل بهتدریج اصلاح میشود.
در موارد متوسط تا شدید، نیاز به مداخلهی پزشکی، فیزیوتراپی یا تمرینهای اصلاحی هست. در موارد خیلی شدید که مشکل ساختاری وجود دارد، برای اصلاح فرم استخوانی، نیاز به درمانهای خاصتری مثل آتل یا حتی جراحی است.
درمان چرخش مچ پا به خارج در کودکان
درمان این مشکل بسته به دلیل و شدت آن متفاوت است. در ادامه راههای رایج درمان چرخ پا به خارج در کودکان را بررسی میکنیم:
تمرینهای فیزیوتراپی و حرکات اصلاحی
یکی از مؤثرترین روشها برای بهبود این حالت، تمرینهای سادهای است که توسط فیزیوتراپیست داده میشود. این حرکات عضلات درگیر را قویتر میکنند و به اصلاح چرخش کمک زیادی میکنند
برخی از این حرکات شامل:
- نشستن پروانهای (کف پاها به هم چسبانده میشود و زانوها رو به بیرون است)
- تمرینات کششی برای عضلات ران و ساق
- تمرین تعادل با ایستادن روی یک پا
- حرکات ساده یوگا مخصوص کودکان
استفاده از کفش یا کفی طبی
در مواردی که ساختار پا نیاز به حمایت بیشتری داشته باشد، پزشک کفش طبی یا کفی مخصوص تجویز میکند. این ابزارها باعث اصلاح وضعیت ایستادن و راه رفتن میشوند.
اصلاح سبک نشستن کودک
نشستن به شکل حرف W انگلیسی (زانوها به طرفین و پاها پشت بدن) یکی از دلایل ایجاد این عارضه است. بنابراین بهتر است به کودک آموزش بدید که به شکل چهارزانو یا روی صندلی بشیند.
جراحی در موارد شدید
در مواردی که چرخش پا به خارج بسیار شدید باشد و با سایر درمانها اصلاح نشده باشد، ممکن است پزشک جراحی اصلاحی را پیشنهاد دهد. البته این گزینه همیشه آخرین راهحل درمانی است و معمولا در سنین بالاتر مطرح میشود.
معمولا هر عارضه ای در ساختار قامتی کودکان، که مادرزادی و ارثی نباشد؛ با حرکات اصلاحی و فیزیوتراپی درمان میشود.
بیشتر بخوانید: ارزیابی ساختار قامتی کودکان
سوالات متداول چرخش مچ پا به خارج در کودکان
آیا چرخش مچ پا به خارج در کودکان طبیعی است؟
این عارضه در نوزادی معمولا طبیعی است اما اگر پس از دو سالگی ادامه داشته باشد، نیاز به بررسی دارد.
آیا درمان این مشکل نیاز به جراحی دارد؟
در بیشتر موارد نیازی به جراحی نیست و با فیزیوتراپی و روشهای غیرجراحی اصلاح میشود.
بهترین سن برای شروع درمان چه زمانی است؟
هر چه زودتر درمان شروع شود، نتیجه بهتری حاصل میشود. معمولاً از ۲ سالگی به بعد زمان مناسبی برای ارزیابی است.